Correspondentie ‘geleerdste man van Europa’ gepubliceerd

Wetenschap8 oktober 2012 7:22 |In acht delen en bijna vijfduizend bladzijden verscheen onlangs de kritische editie van de correspondentie van Josephus Justus Scaliger (1540-1609), die in zijn tijd door vriend en vijand bekendstond als de geleerdste man van Europa. Geschiedenisdocent Dirk van Miert verzorgde de uitgave.

Scaliger werd geboren in Zuid-Frankrijk, aan de vooravond van de godsdienstoorlogen. Katholiek opgevoed door zijn eveneens geleerde vader Julius Caesar Scaliger, bekeerde hij zich in 1562 tot het Calvinisme. Tijdens de oorlogen maakte hij naam als filoloog, met edities van Griekse en Romeinse auteurs. Met een werk over vergelijkende tijdrekenkunde vestigde hij in heel Europa zijn reputatie als universeel geleerde.

Scaliger spande zich in om de kalenders van verscheidene tradities (zoals de christelijke, Griekse, Turkse en Joodse) te integreren tot één chronologie van de hele wereld. Daartoe leerde hij zichzelf de meest exotische talen, verdiepte zich in de historische astronomie en verwierf inzicht in Hebreeuwse en islamitische literaire, religieuze en wetenschappelijke tradities.

In 1593 kwam Scaliger op uitnodiging van de Universiteit van Leiden naar Holland, waar hij tot aan zijn dood in 1609 bleef en waar hij een nieuwe generatie Nederlandse geleerden opleidde, onder wie Daniel Heinsius en Hugo de Groot. Zijn brieven geven een dwarsdoorsnede van de vroegmoderne cultuurgeschiedenis van Europa, met aandacht voor geloof, literatuur, wetenschap, politiek en persoonlijke observaties. De brieven, 1670 in getal, zijn volledig getranscribeerd en alle brieven zijn in het Engels geparafraseerd. Tweederde is in het Latijn, gelardeerd met Grieks en Arabisch, en één derde in het Frans, een fractie is in het Hebreeuws. Elke brief is voorzien van een uitgebreid historisch commentaar.

Dirk van Miert (1974) werkt sinds 1 september 2012 als docent geschiedenis. Hij studeerde latinistiek aan de UvA en promoveerde er in 2004 op een studie naar de voorloper van de alma mater, het Athenaeum Illustre. Hij publiceerde een biografie en enkele bundels over geleerden als Hadrianus Junius en Isaac Vossius en is gespecialiseerd in de intellectuele cultuur van vroegmodern Europa. Hij gaf Latijn aan de universiteiten van Londen en Oxford en is voor drie dagen in de week als onderzoeker verbonden aan het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis.