Astronaut André Kuipers, die op 8 januari van dit jaar werd benoemd tot eredoctor van de UvA, zal samen met oud-generaal buiten dienst Peter van Uhm, de belangrijke ceremoniële functie van ‘koning van wapenen’ bekleden. De oudste van de twee, Peter van Uhm, verkondigt na de eedaflegging dat de koning is ingehuldigd. Ook kondigt hij de nieuwe koning aan als deze de kerk binnen komt.

Heraut
In de hiërarchie staan onder de twee koningen van wapenen een aantal herauten, een soort koninklijke boodschappers. Onder hen universiteitshoogleraar Robbert Dijkgraaf. De mannen zijn door Willem-Alexander zelf gekozen omdat ze excelleren op hun vakgebied en zo een voorbeeldfunctie vervullen in de samenleving. Minister van Staat, Herman Tjeenk Willink, eredoctor sinds 8 januari 2007, krijgt ook een belangrijke functie: hij zal de Grondwet dragen in het hoofdcortège van het Paleis naar de Nieuwe Kerk.

In het wekelijkse radioprogramma Folia maakt kennis vroegen we aan iedere gast: wat zou u direct veranderen als u de baas van de UvA en de HvA was? Waarbij moet worden aangetekend dat de geïnterviewden op het hart werd gedrukt zich in hun bestuurlijke ambities niet te laten remmen door haalbaarheid of realiteitszin. Dat leverde opvallende antwoorden op waarvan we er een paar graag met u en mevrouw Gunning delen.

Natuurkundige Robbert Dijkgraaf die inmiddels in Princeton resideert zou beginnen met het opheffen van de faculteiten. Als het aan hem ligt krijgen studenten veel meer vrijheid om hun studie in te richten. ‘Weg met alle tussenwandjes.’

Economiestudent Michiel Boere hoefde niet lang na te denken. Hij zou studenteninformatiesysteem SIS linea recta naar de prullenbak verwijzen. ‘Het is het meest ongebruiksvriendelijke systeem dat ik ooit heb gezien.’ Zijn oplossing: ‘Ik zou Google bellen en zeggen: maken jullie nu eens een goed systeem. En Google gaat dat heel goed en heel efficiënt doen. En misschien nog wel voor minder geld dan het nu heeft gekost.’

Schrijver en AMC-geneticus Theo van Os ziet een heel andere manier om kosten te besparen. Hij zou direct salaris inleveren. ‘Ze verdient 235.000 euro per jaar. En ze verdient nog bij ook. Hoezo? Vraag ik me dan af. Daar heb je toch geen tijd voor met zo’n verantwoordelijke baan,’ aldus Van Oss verontwaardigd. Een collegevoorzitter mag van hem hetzelfde verdienen als een minister a 114.108 euro bruto per jaar. ‘En dat vind ik nog rijkelijk beloond.’

Peter van Gorsel, oud-voorzitter van het Domein Media Creatie & Informatie zou de UvA en de HvA die nu op een aantal fronten met elkaar verweven zijn weer uit elkaar trekken. Alleen het gezamenlijke bestuur mag van hem blijven. Wat volgens Van Gorsel nu gebeurt: ‘Het hbo veracademiseert en de UvA verschoolst. In beide gevallen blijft er een grijs eindproduct over zonder smoel.’ Over het geflirt met de VU is hij ook niet spreken. ‘Studenten moeten de keuze hebben voor verschillende organisaties met verschillende culturen en niet voor een grote bak narigheid.’

Ten slotte het advies van internetgoere en rechtenstudent Danny Mekic doelend op het collegebestuur: ‘Ontsla die gasten. Laat ze iets nuttigs doen en zorg dat studenten zelf aan de macht komen binnen universiteiten.’

Dijkgraaf krijgt het eredoctoraat voor zijn bijzondere wetenschappelijke prestaties als mathematisch fysicus en vanwege zijn vermogen om wetenschap toegankelijk te maken voor een breed publiek. In een toelichting op de toekenning zegt Gerard Meijer, collegevoorzitter van de RU: ‘Robbert Dijkgraaf ziet kans om abstracte wetenschappelijke thema’s te vertalen in tot de verbeelding sprekende verhalen. Daarmee bewijst hij de wetenschap en het algemene publiek een grote dienst.’

Outreach
Dijkgraaf is vereerd met het eredoctoraat, het eerste dat hij op zijn curriculum vitae kan bijschrijven. Hij reageert vanuit Amerika. ‘Wat dit eredoctoraat voor mij heel erg bijzonder maakt is dat zowel mijn wetenschappelijke prestaties als mijn inspanningen om de wetenschap als geheel voor het voetlicht te brengen de aanleiding zijn geweest. In mijn tijd als president van de KNAW heb ik een soort “vergelijkend warenonderzoek” kunnen doen naar de Nederlandse universiteiten en constateerde toen dat er door de Nijmeegse collega’s enorm veel wordt gedaan aan de outreach van de wetenschap. Dat maakt het extra leuk om dit eredoctoraat juist van hen te krijgen.’

Uiteraard zal Dijkgraaf aanwezig zijn op de dag van de uitreiking. ‘Maar verder is er geen sprake van een quid pro quo, ik hoef geen tegenprestatie te leveren. Wel wordt er rondom de diesviering een TedX-achtige dag georganiseerd over vertrouwen in de wetenschap. Aan die dag ga ik natuurlijk een flinke bijdrage leveren.’

De andere twee Nijmeegse eredoctoraten gaan naar diabetesonderzoeker Frances Ashcroft (University of Oxford, Engeland) en bedrijfskundige Robert Edward Freeman (University of Virginia, Verenigde Staten). De eredoctoraten worden in de Sint Stevenskerk in Nijmegen uitgereikt op 24 mei, de dag dat de RU haar negentigste dies natalis viert.

In haar essay besteedt ze aandacht aan de ambivalente gevoelens die mensen koesteren ten opzichte van hun smartphone. Ze trekt een parallel tussen de smartphone en het panopticum, een architectonisch principe dat het mogelijk maakt om groepen mensen te controleren, onder meer toegepast binnen het gevangeniswezen. In haar visie is de smartphonegebruiker zowel gevangene als cipier.

Het idee voor het essay ontstond tijdens een etentje met een paar vriendinnen. Kootstra: ‘We hadden prachtige gesprekken, maar steeds was er wel iemand aan het whatsappen. Hoe haal je het in je hoofd, dacht ik. Ik ben ervan overtuigd dat de meeste technologische vernieuwingen het leven gemakkelijker maken, maar niet per se leuker. Bij de afwasmachine ging het al mis. Mijn moeder zegt bijvoorbeeld dat ze de gesprekken met mijn vader tijdens het afwassen wel mist. De TomTom ook: je kijkt niet meer op de kaart, je verdwaalt niet meer. Zonde. Voor smartphones geldt hetzelfde: het brengt gemak, maar weinig plezier. Het gekke is dat iedereen er toch één wil. Maar waarom? Die vraag heb ik in mijn essay proberen te beantwoorden.’

Modern thema
De jury, bestaande uit Erik Verlinde (hoogleraar theoretische fysica, UvA), Jim Jansen (hoofdredacteur Folia), Barbara van Beukering (hoofdredacteur Het Parool) en Corina de Boer (PA Robbert Dijkgraaf), sprak van ‘een prettig leesbaar essay over een modern thema dat herkenbaar is voor een brede lezersgroep’.

Robbert Dijkgraaf, wiskundige en theoretische natuurkundige, legde dit jaar zijn functie als president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschap neer om directeur te worden van het Institute for Advanced Study te Princeton, Verenigde Staten. Om zijn verdiensten voor de wetenschap te eren, werd bij zijn afscheid door stichting Folia Civitatis en dagblad Het Parool de Robbert Dijkgraaf Essayprijs in het leven geroepen.

Studenten, oud-studenten en medewerkers van alle instellingen voor hoger onderwijs in Amsterdam, werden uitgenodigd een artikel van maximaal 900 woorden te schrijven waarin ze op wetenschappelijk verantwoorde wijze hun persoonlijke visie geven op hedendaagse verschijnselen, problemen of ontwikkelingen in Amsterdam of de relatie wetenschap en journalistiek.

Meer foto’s op onze Facebook-page. Bekijk hier de making of van de speciaal vervaardigde vaas die Kootstra als prijs kreeg, gemaakt door de Noorse kunstenaar Geir Nustad, die onlangs afstudeerde aan de Rietveld Academie.

Eerder gaf Dijkgraaf, nu directeur van het Institute for Advanced Study in Princeton, tijdens de zendtijd van het programma een college over de oerknal. Naar dat eerste college keken meer dan een miljoen kijkers.

Het tweede college wordt uitgezonden vanuit ‘de Gashouder’ op het Westergasterrein en duurt vijftig minuten. Volgens Dijkgraaf is de reis naar de microkosmos is even spannend als die naar de macrokosmos. ‘Bij de oerknal, de oorsprong van alles, zoomden we uit tot het allergrootste: het heelal zelf. In dit college zoomen we in tot allerkleinste deeltjes: van het net ontdekte Higgs-boson tot de snaartheorie.’

In het college komen vragen aan bod over de bouwstenen waaruit alles, ook wijzelf zijn gemaakt. Ook gaat de professor in op de consequenties van ontdekkingen. Qua opzet is het college over het allerkleinste vergelijkbaar met dat over de oerknal. Aan de hand van animaties, een maquette van een cel en een ‘quantum theater’, gaat Dijkgraaf op zoek naar de basis van alles.

In het voorjaar van 2013 zal DWDD University vervolgen met een serie van drie colleges van zelfverklaarde ‘gadgetnerd’ en oud-UvA-student mediastudies Alexander Klöpping.

De uitzending is te zien op Nederland 3 om 20.30 uur bij de VARA. Aanmelden kan hier.

De budgetten groeien niet mee, terwijl de wetenschap steeds duurder wordt. ‘Tien jaar lang stilstand, nul komma nul procent groei. Er is geen Europees land dat dat heeft. Er zou een reden kunnen zijn dat je zulke stratosferische bedragen hebt dat het echt niet meer zou kunnen groeien, maar dat is niet het geval,’ aldus Dijkgraaf, die meent dat er in Nederland onterecht een onderscheid is gemaakt tussen fundamenteel en toegepast onderzoek.

Coalitie
Volgens de wetenschapper die dinsdag afzwaaide als voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) moet Nederland daarom een voorbeeld nemen aan Duitsland. ‘Daar zie je echt dat er een coalitie is tussen de industrie, tussen de universiteiten, tussen het onderwijs.’ De Duitse wetenschap heeft zich zo gezamenlijk hard gemaakt voor de budgetten die politiek worden verdeeld. ‘Daar is niet gezegd: toegepast versus fundamenteel. Want als je met zijn tweeën gaat vechten om dat been, dan loopt een derde ermee heen.’

Als voorbeeld haalde de natuurkundige het Nederlandse innovatiebeleid aan, waarbij anderhalf miljard euro zou worden geïnvesteerd. Dat leek volgens Dijkgraaf nieuw geld, maar het was het geld dat al bestemd was voor de wetenschap. Versplintering was het gevolg. Toch heeft hij het gevoel dat er langzaam maar zeker weer het idee ontstaat dat er geïnvesteerd zal worden in de wetenschap. ‘Ik heb nu het gevoel dat er van allerlei kanten weer verstandige zaken worden gezegd. Vanuit de werkgevers, vanuit de politiek.’

In het radioprogramma zei Dijkgraaf verder tegen een fusie tussen de Vrije Universiteit (VU) en de Universiteit van Amsterdam te zijn. Universiteiten moeten hun identiteit behouden, maar wel meer samenwerken. Dat geldt ook voor de VU en de UvA. ‘Die twee universiteiten hadden veel meer met elkaar rekening moeten houden. Dat gebeurt nu gelukkig ook wel. Maar twintig jaar geleden leek de afstand naar de VU wel de grootste van Nederland,’ aldus Dijkgraaf die in ‘complementariteit’ zegt te geloven.

De uitzending van Folia Maakt Kennis met Robbert Dijkgraaf is hieronder te beluisteren.

De zaal waar het om gaat krijgt de naam ‘Robbert Dijkgraaf Auditorium’ en is volgens AUC-decaan Marijk van der Wende ‘de meest representatieve’ grote collegezaal van het nieuwe AUC-pand.  Deze zaal zal ook worden gebruikt voor seminars met externe gasten. Er zijn nog een tiental andere zalen in het complex die de eigennamen krijgen van beroemde wetenschappers. Zo krijgen onder meer Charles Darwin, Maria Sybilla Merian en Albert Einstein ieder een naar hem of haar genoemde zaal.

De nieuwbouw van het AUC zal met ingang van het nieuwe collegejaar in gebruik zal worden genomen.

Dijkgraaf heeft de wetenschap ‘trendy en spannend’ weten te maken, aldus de jury. ‘Hij laat geen gelegenheid voorbijgaan om op de samenhang tussen wetenschap, samenleving en economie te wijzen.’ Verder meent de jury dat Dijkgraaf een belangrijke trend ‘bijna zelf heeft gecreëerd’, namelijk op een positieve manier spreken en denken over wetenschap.

UvA- en HvA-feestje
Het was sowieso een UvA- en HvA-feestje, daar in Spaces aan de Herengracht. De jury werd voorgezeten door Peter van Gorsel, oud-domeinvoorzitter DMCI, upcoming talent Barbara Putman Cramer is een UvA-alumna en Boris Veldhuijzen van Zanten, winnaar in de category Technology , is verbonden aan de minor ondernemerschap van de HvA. Dat laatste geldt ook voor Andrea Wiegman, initiatiefnemer van de TWOTY Awards.

Er werden awards uitgereikt aan trendexperts in tien verschillende categorieën. De prijs in de hoofdcategorie ging naar Farid Tabarki (1976), de oprichter van Studio Zeitgeist. Met dit bureau onderzoekt Tabarki de tijdgeest op lokaal, nationaal en Europees niveau en voert hij projecten uit op thema’s als social media en maatschappelijk verantwoord ondernemen.

[Show as slideshow]

Dat heeft het instituut maandag bekendgemaakt. De voorstaande wetenschapper in de kankerbiologie volgt Robbert Dijkgraaf per 1 juni op. Met zijn ‘passie voor onderzoek’, ‘uitstekende wetenschappelijke reputatie’ en ‘zijn ruime ervaring in het maatschappelijk vertalen van onderzoeksresultaten’ is Clevers volgens de selectiecommissie het ideale boegbeeld voor de KNAW.

Clevers is momenteel nog directeur van het Hubrechtlaboratorium in Utrecht. Om belangenconflicten te voorkomen treedt hij per 1 juni af als directeur en komt hij in dienst van het UMC Utrecht. Zo kan hij zijn onderzoekswerk wel voortzetten. Clevers zegt als wetenschapper in hart en nieren zijn stempel te willen drukken op ‘de relatie tussen wetenschap en maatschappij.’

Robbert Dijkgraaf maakte in november bekend de KNAW te verruilen voor het Amerikaanse Institute for Advanced Study in Princeton. Als opvolger noemt Dijkgraaf Clevers ‘een van de meest gelauwerde en veelzijdige wetenschappers in ons land. Als geen ander weet hij uit eigen ervaring hoe groot het belang van fundamenteel onderzoek is voor maatschappij en economie’. De wisseling van de wacht wordt gehouden tijdens de Akademiemiddag van de KNAW op dinsdag 5 juni.

Lees ook het interview in Folia Magazine (pdf) met Robbert Dijkgraaf over zijn vertrek bij de KNAW.

De Comeniusprijs is bestemd voor een persoon of organisatie die het gedachtegoed van de zeventiende-eeuwse Tsjechische wetenschapper Comenius (1592-1670) laat doorklinken in deze tijd. De filosoof, theoloog en pedagoog Comenius, wiens echte naam Jan Amos Komenský was, kwam via omzwervingen aan het eind van zijn leven in Amsterdam terecht, waar hij woonde aan de Egelantiersgracht.

Na zijn dood werd hij begraven in Naarden, waar ook het Comenius Museum is gevestigd. Directeur Hans van der Linde van het museum: ‘Net als Comenius is Robbert Dijkgraaf geïnteresseerd in de wijze waarop alles samenhangt. Een goede geleerde is bovendien in staat om alles op eenvoudige wijze uit te leggen.’

Dijkgraaf krijgt de prijs uitgereikt op de jaarlijkse door het museum georganiseerde Comeniusdag, dit jaar gehouden op 24 maart. In de Grote Kerk in Naarden ontvangt hij dan een in Bohemen geblazen kelk.

]]> http://www.foliaweb.nl/wetenschap/robbert-dijkgraaf-krijgt-comeniusprijs-2012/feed/ 0