wetenschap17 december 2011 8:00 |Wie aan de Nederlandse geschiedenis denkt, denkt vaak aan de verzuiling: katholicisme, protestantisme, liberalisme en socialisme. Vier stevige zuilen die samen een dak dragen waaronder alles vastligt.
Historicus Peter van Dam laat in zijn nieuwe boek Staat van verzuiling. Over een Nederlandse mythe zien dat dit beeld een misleidende mythe belichaamt. Nederland was volgens hem ook vóór de tijd van de verzuiling – die in de tweede helft van de negentiende eeuw gestalte kreeg – dynamisch en kleurrijk en vaak helemaal niet zo anders dan omringende landen. Volgens Van Dam staat de verzuilingsmetafoor ons geschiedbeeld in de weg en vertroebelt het actuele debatten.
Bij de invoering van de Grondwet van 1848, die grosso modo nog steeds van kracht is, werden allerlei vrijheden wettelijk geregeld, zoals de vrijheid van drukpers en vereniging. Op basis daarvan ontstonden allerlei verbanden die langs lijnen van geloofsovertuiging – als tenminste het socialisme ook als geloofsovertuiging wordt beschouwd – gestalte kregen. Maar om dat nu gelijk een zuil te noemen, dat gaat Van Dam te ver. Hij spreekt liever van ‘zware gemeenschappen’ als hecht samenlevingsverband.
En zulke verbanden – Van Dam noemt als voorbeeld de vrijmetselarij – bestonden al lang voor de nieuwe Grondwet. En de ontzuiling, die vanaf de jaren zestig het land ‘verovert’? Die heeft wel plaatsgevonden, maar de gemeenschappen waarop die zuilen waren gebaseerd bleven bestaan. Van Dam spreekt van ‘lichte gemeenschappen’ die bij elkaar zijn gebleven zonder de kerkelijke dogma’s van weleer.
reacties0
Reageer zelf. (Maar houd je aan de huisregels)