Van de baan
PvdA en VVD zijn bij hun coalitiebesprekingen overeengekomen dat de langstudeerboete per direct van de baan is, en daarom worden de reeds geïncasseerde boetes teruggestort. Gunning zegt ook toe dat studenten die met hun studie waren gestopt uit angst voor de boete hun studie weer mogen oppakken. ‘Eigenlijk is de inschrijvingstermijn verlopen,’ zegt ze, ‘maar we gaan er een mouw aanpassen om herinschrijving alsnog mogelijk te maken.’

Niet in race
Gisteren werd bekendgemaakt dat de langstudeerboete weliswaar verdwijnt, maar dat de basisbeurs zal worden afgeschaft en zal worden vervangen door een sociaal leenstelsel. ‘Ik ben blij dat er nu duidelijkheid is over de boete en dat het nieuwe stelsel niet met terugwerkende kracht wordt ingevoerd, maar alleen voor nieuwe studenten geldt,’ zegt Gunning. Hoe het nieuwe stelsel zal worden uitgewerkt door de beoogde coalitiepartners is nog onduidelijk en wat er met de aan de basisbeurs gekoppelde OV-jaarkaart gebeurt eveneens.  ‘Maar het mag er in ieder geval niet toe leiden dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs wordt beperkt.’ Zelf is de collegevoorzitter niet in de running voor een post in het nieuwe kabinet, zegt ze. ‘Ik ben in het geheel niet in de race. De UvA en HvA zijn nog niet van mij af.’

Lees in het nieuwe Folia Magazine ook het interview met Louise Gunning.

‘Het debat over Europa is zodanig versimpeld dat argumenten nauwelijks nog gewogen worden en halve waarheden de beeldvorming bepalen. Het gevoel bepaalt de richting, niet de feiten. En dat is jammer.’ Dit zei collegevoorzitter Gunning vanmiddag tijdens een toespraak in de Aula ter gelegenheid van de opening van het academisch jaar, dat in het teken stond van het belang van Europa en de wereld voor de universiteit en voor de stad.

Het geweeklaag over de kosten voor Nederland van het lidmaatschap van de EU is volgens Gunning onzin. ‘Europa heeft aantoonbaar bijgedragen aan de welvaart van Nederland. Volgens het CPB levert de interne markt Nederlanders gemiddeld een maandsalaris per jaar op en met de export verdienen we volgens VNO-NCW 120 miljard per jaar. We zijn misschien nettobetaler aan de EU, maar binnen de EU zijn we netto-verdiener.’

Volgens de collegevoorzitter is Europa binnen de wetenschap ‘geen discussie’ meer. ‘Met onze rug naar Brussel gaan staan zou verkeerd zijn omdat we belangrijk onderzoeksgeld en aansluiting bij de beste Europese onderzoekers zouden mislopen en omdat we niet meer mee zouden praten over beleid en prioriteit en talent zouden verliezen.’ Om dat talent binnen te halen en te houden kondigde Gunning aan de summerschools die de UvA jaarlijks organiseert vanaf komend jaar ‘steviger in de etalage te zetten, liefst in samenwerking met het bedrijfsleven’. Er komen derhalve meer summerschools.

Om de wetenschappelijke samenwerking in Europa te onderstrepen hield hoogleraar fysica Stan Bentvelsen, eveneens werkzaam bij Nikhef en betrokken bij experimenten bij de deeltjesversneller op het Europees onderzoeksinstituut CERN, een gloedvol betoog over de ontdekking van de zogenoemde ‘Higgs-deeltjes’ afgelopen voorjaar. ‘Een bewijs waar Europese samenwerking toe kan leiden.’

Het muzikaal intermezzo werd dit jaar verzorgd door de rockband The Specific Gravity of Rock met FMG-decaan Edward de Haan op slaggitaar. ‘The Beatles hadden John Lennon, wij Edward de Haan,’ zei zanger Jan Bloemers over hem. De band speelde veel langer dan gepland om de tijd te overbruggen die ontstond doordat burgemeester Van der Laan, die de slotrede zou houden, verlaat was. Hij stak na aankomst, zoals te verwachten, de loftrompet over de stad die met maar liefst twee universiteiten (Van der Laan is zelf VU-alumnus), het bedrijfsleven en ‘een goed functionerende’ overheid ‘fantastische papieren’ in handen heeft om de crisis te overwinnen als we maar vertrouwen in onszelf hebben. ‘Onze grootste crisis is het gebrek aan zelfvertrouwen,’ zei Van der Laan.’

Na afloop van de officiële toespraken beklom Gunning weer het spreekgestoelte en kondigde ‘een internationale verrassing’ aan, waarna zij het woord gaf aan de Franse ambassadeur Pierre Ménat die out of the blue aankondigde namens de Franse president Hollande de Ordre national du Mérite uit te mogen reiken aan oud-collegevoorzitter Karel van der Toorn. Van der Toorn kreeg de onderscheiding omdat hij volgens de ambassadeur ‘een internationaal beroemd wetenschapper is op het gebied van de godsdiensten van de Oudheid’.

 Nicolaï volgt Inge Brakman op die optrad als waarnemend voorzitter van beide Raden van Toezicht. Van Velden is de opvolger van Hessel Lindenbergh, van wie de (tweede) termijn op 1 mei afliep. De Raad van Toezicht van de UvA bestaat per 1 juli uit Nicolaï, Brakman, Van Velden en Adri Baan; de Raad van Toezicht van de HvA uit Nicolaï, Bart Bleker en Monika Milz. Het College van bestuur van UvA en HvA is verantwoording verschuldigd aan de Raden van Toezicht. De raden moeten onder meer de jaarrekening van beide instellingen goedkeuren.

Atzo Nicolaï(1960) heeft politicologie en staats- en bestuursrecht gestudeerd aan de VU en is sinds 1 juni 2011 directeur van DSM Nederland. Voor die tijd was hij Tweede Kamerlid. Voorafgaand aan zijn politieke loopbaan was hij algemeen secretaris van de Raad voor de Kunst en de Raad voor Cultuur en projectleider politieke uitgangspunten bij het ministerie van OCW. Hij is ook lid van het dagelijks bestuur van VNO-NCW en voorzitter van Vogelbescherming Nederland. Tot voor kort was hij ook voorzitter van debatcentrum De Balie.

Lidwin van Velden (1964) is sinds oktober 2008 werkzaam bij de Nederlandse Waterschapsbank, eerst als adjunct-directeur en sinds januari 2010 als chief financial officer. Van 1990 tot 2008 bekleedde zij verschillende functies bij De Nederlandsche Bank. Zij studeerde economie aan de UvA.

Het wettelijk collegegeld geldt alleen voor studenten die aan bepaalde eisen voldoen. Onder meer mogen deze studenten niet eerder een bachelor of master hebben behaald en moeten ze woonachtig zijn in Nederland, België, Luxemburg of in een aantal Duitse grensdeelstaten. Wie niet aan deze vereisten voldoet moet het zogenoemde instellingscollegegeld betalen. De hoogte daarvan verschilt per faculteit, maar bedraagt altijd een veelvoud van het wettelijk collegegeld. Deze bedragen variëren van 9000 euro voor een bachelor aan de FGw, FdR, FEB en FMG tot 25.000 euro voor een bachelor of master Tandheelkunde.

Nieuw in het Inschrijvingsbesluit zijn bepalingen over de zogenoemde ‘langstudeerdersmaatregel’, een Rijkswet die ingaat op 1 september 2012 die erop neer komt dat het wettelijk collegegeld voor studenten die langer dan de nominale studieduur + één jaar staan ingeschreven, een verhoogd wettelijk collegegeld moeten betalen. Voor voltijders en duale studenten is dit 4.834 euro en voor deeltijders 4.658 euro. Zowel universiteiten als studenten hebben zich lang, maar tevergeefs tegen deze wet verzet.

Voor het hele Inschrijvingsbesluit klik hier.

De uit twaalf studenten en twaalf medewerkers bestaande CMR koos vanmiddag een nieuw dagelijks bestuur. Naast De Jager werden gekozen Paul Rijnierse van het Domein Media, Creatie & Informatie en de studenten Rufus Baas en Lex Sietses. Voorafgaand aan de stemming konden kandidaten voor een bestuursfunctie een pleidooi houden voor zichzelf. Een CMR-lid was niet aanwezig.

Student informatica Lex Sietses hamerde vooral op zijn ervaring als studentbestuurder binnen de CMR en de Asva en daarnaast op zijn netwerk binnen de HvA. ‘Ik weet hoe de hazen lopen.’ De Jager zei zichzelf vooral geschikt te achten vanwege haar ruime politiek en bestuurlijke ervaring binnen de HvA en D66. Het afgelopen jaar was ze ook al voorzitter van de CMR en daarvoor twee jaar vicevoorzitter. Bovendien zei ze ruim de tijd te hebben om zich in te zetten voor de medezeggenschap. ‘Ik geef komend jaar maar zes lesuren per week. Ik beschik daarnaast over het vermogen compromissen te sluiten en conflicten op te lossen.’

Er ligt het komende jaar een zware agenda op de bestuurstafel van de CMR: rector Jet Bussemaker van de HvA heeft net een ‘tien punten actieplan’ afgekondigd om de kwaliteit van de HvA op te krikken, UvA-HvA zijn op zoek naar een nieuwe bestuursvoorzitter en een nieuwe voorzitter van de Raden van Toezicht, de hbo-fraude met diploma’s heeft wellicht ook repercussies voor de HvA, en er komen Haagse bezuinigingen aan. In dat licht bezien meende De Jager dat continuïteit van het CMR-voorzitterschap van groot belang is. ‘Laat mij het doen,’ riep ze de raadsleden op. Die gaven daaraan in meerderheid gehoor. Over de andere verdeling van de portefeuilles binnen de CMR wordt later beslist.

Selecteren, profileren en samenwerken. Dat draaide het vanmiddag om in de keynote speech die Zijlstra hield in de aula van de UvA. ‘En dat kan alleen door keuzes te maken. Er moet veel gebeuren om de kwaliteit van het hoger onderwijs te verhogen. En kwaliteitsverbetering is door de economische crisis, maar ook door de opkomst van landen als China en Singapore, alleen maar urgenter geworden, want daardoor wordt het steeds moeilijker om onze positie in de wereld vast te houden. De bakens moeten verzet worden, niets doen is geen optie.’

Zijlstra, net terug van een reis naar China, refereerde aan de Chinese wijsheid ‘Het is de tegenwind, die de vlieger doet stijgen’ om aan te geven dat de huidige crisis ook een uitdaging kan zijn. ‘Als universiteiten de krachten maar gaan bundelen, ook met het bedrijfsleven.’ Daarbij is specialisatie volgens de staatssecretaris belangrijk. ‘Waarom zou elke universiteit een zo breed mogelijk aanbod moeten hebben? Is kiezen uit enkele goede opleidingen niet beter dan kiezen uit tien tot twintig middelmatige?’

Zijlstra noemde verschillende voorbeelden waar samenwerking en specialisatie tussen UvA en VU al heel goed loopt. ‘Ik noem de Amsterdam Graduate School, het Amsterdam University College en de samenwerking tussen het AMC en het VU mc. Door zulke initiatieven kunt u bij de top blijven horen,’ hield hij zijn gehoor voor.

Mocht samenwerking tussen VU en UvA leiden tot de wens van beide instellingen om te gaan fuseren, dan verbindt de bewindsman daar voorwaarden aan, zo liet hij weten. ‘Ik sta kritisch tegenover fusies. Kijk naar het HBO. Daar hebben de fusies niet geleid tot een kwaliteitsverbetering. Maar als de universiteiten kunnen bewijzen dat een fusie meerwaarde oplevert. Als zo’n fusie gesteund word door docenten en wetenschappers. Als zo’n fusie leidt tot minder overheadkosten. En als zo’n fusie leidt tot een kwaliteitsverbetering van onderwijs en onderzoek. Dan zou de wet zo’n fusie ook niet tegen moeten kunnen houden en kunnen we wat mij betreft praten over een wetswijziging die fusie mogelijk maakt.’

Levie volgt José van Dijck op die na een decanaat van drieënhalf jaar terugkeert naar de wetenschap als hoogleraar mediastudies. Tot het moment dat Levie aan de slag gaat neemt vicedecaan en directeur van de Graduate School Jan Willem van Henten de honneurs waar. De benoeming van Levie moet nog worden goedgekeurd door de facultaire medezeggenschapsorganen die vooralsnog niets los willen laten over de aanstaande benoeming.

Met haar aanstelling keert Sophie Levie (1951) terug naar haar alma mater: zij studeerde literatuurwetenschap aan de UvA, waaraan zij in 1988 ook promoveerde op het onderzoek ‘Commerce 1924-1932. Een internationaal modernistisch tijdschrift’. Levie geniet sindsdien internationale bekendheid als tijdschriftonderzoeker. Zij is gespecialiseerd in negentiende-eeuwse en moderne letterkunde en werkt momenteel nog in een archief in Rome aan een editie van brieven van internationale auteurs uit het interbellum.

Met collega’s van de Universiteit Utrecht doet ze onderzoek naar de receptie van buitenlandse auteurs in Nederland. In Nijmegen werkt ze aan een project over verhaalstrategieën in twintigste-eeuwse (auto)biografieën. Op korte termijn zal haar belangrijkste bestuurlijke taak eruit bestaan het zogenoemde ‘8-8-4 systeem’ op haar faculteit in te voeren. Tegen deze nieuwe indeling van het collegejaar is steeds veel verzet geweest.

‘De benoeming van een formateur is niet gebruikelijk, maar de situatie is op het moment ook niet gebruikelijk,’ zegt woordvoerder Paul Helbing. ‘We hebben geen voorzitter van de Raad van Toezicht en geen voorzitter van het College van Bestuur. De staatssecretaris van Onderwijs benoemt de voorzitter van de Raad van Toezicht en die voorzitter benoemt weer de collegevoorzitter. In deze context is het dus lastig tot een goede bezetting te komen.’

Een formateur moet daarom orde op zaken stellen. ‘Als voormalig topambtenaar op het ministerie van Onderwijs heeft Kees van der Steenhoven kennis van de sector, maar staat hij er ook ver genoeg van af.’ De 62-jarige formateur van ABD Top Consultants zal de komende maanden beginnen met de zoektocht naar een nieuwe voorzitter van de Raad van Toezicht. Daarna begint de zoektocht naar een nieuwe collegevoorzitter.

Collegevoorzitter Karel van der Toorn stapte eerder deze maand op nadat er onenigheid was ontstaan over de samenwerking met de Vrije Universiteit. Begin volgend jaar moet Van der Steenhoven zijn opdracht hebben afgerond. Van der Steenhoven werkte eerder als secretaris-generaal van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Vicevoorzitter Paul Doop, die optreedt als waarnemend collegevoorzitter van beide onderwijsinstellingen, wil niet reageren op het nieuws. Inge Brakman, voorzitter van de Raad van Toezicht, wil inhoudelijk geen commentaar geven, maar laat wel weten dat er een verschil van inzicht bestaat over de snelheid waarmee ‘veranderingen binnen de UvA worden doorgevoerd’.

Michael Jungen, voorzitter van de Centrale Studentenraad van de UvA, noemt het plotselinge vertrek van Van der Toorn ‘schokkend’. Van der Toorn is volgens hem een bestuurder die ‘met zijn hart spreekt en zijn woord min of meer nakomt’. Jungen: ‘Ik vermoed dat zijn aftreden te maken heeft met de samenwerking met de VU. Van der Toorn wil dat versnellen, de Raad van Toezicht wil het juist kalmer aan doen.’

Asva-voorzitter Lodewijk Berkhout deelt dat vermoeden eveneens. De studentenbond heeft op haar website direct een vacature geplaatst voor een nieuwe collegevoorzitter. Berkhout: ‘Bekendheid en internationale prestige zijn voor UvA en HvA belangrijk, maar gezien de beperkte middelen uit Den Haag is dit nu ondergeschikt aan de kwaliteit van het onderwijs. Daar moet de focus liggen bij het zoeken naar een opvolger.’

Van der Toorn (1956) is sinds 1998 verbonden aan de Universiteit van Amsterdam als hoogleraar Godsdiensten van de Oudheid. Later werd hij decaan van de Faculteit der Geesteswetenschappen. In 2006 volgde Van der Toorn Sijbolt Noorda op als voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam.

Dit jaar haalde de collegevoorzitter veelvuldig het nieuws vanwege een hogeschooldocent die vrouwen de hand weigerde te schudden om zijn islamitische geloof. Docenten en politici spraken hun verontwaardiging uit omdat Van der Toorn de docent steunde.

Folia publiceerde vorig jaar een profiel van Van der Toorn.