Hoe vol zit jouw hoofd?

Geen stap van jou blijft onopgemerkt, al merk je dat zelf niet. Snuit je neus of duik een zwembad in, overal word je gevolgd door intelligente sensoren, camera’s en satellieten die datastromen van je gedrag versturen naar een systeem en vice versa. Bovenstaande foto symboliseert zo’n datastroom. Er ontstaan draden van de verzonden en ontvangen informatie over mij; dat ik op dat moment op het ijskoude Museumplein sta, dat het avond is, dat ik een foto maak met cameratype X, dat ik die upload naar Facebook en dat mijn mobiel piept als een vriend op de foto reageert.

Informatie. We worden ermee overspoeld, zelfs als het overdreven zou zijn dat er nu evenveel informatie per dag tot ons komt als dat een mens in de middeleeuwen in zijn hele leven ontving. In 1910 bedacht de Belg Paul Otlet dat het best handig zou zijn ‘alle informatie van de wereld’ te verzamelen, in het zogenaamde Mundaneum. Dat dit indertijd als kansrijk project werd gezien, zegt genoeg over hoe overzichtelijk informatie nog was. We vinden het nu vanzelfsprekend dat Otlet door de werkelijkheid werd ingehaald, maar dat was het indertijd niet. Er kwam in hoger tempo nieuwe informatie bij dan dat zijn Mundaneum aankon en in 1934 werd het project gestaakt bij 15 miljoen indexkaartjes – een schitterend luchtkasteel van formaat (een aantal archiefkasten is bewaard gebleven in Mons, aanrader.)

Geen wonder dat wij nu niet altijd even nauwkeurig (kunnen) zijn in het filteren, beoordelen en verwerken van zo veel informatie. En dat we graag willen geloven in systemen die dat werk van ons overnemen, zoals Google. Ik ervaar dat geloof vaak alsof ik in een van de eerste werkende auto’s of ruimteraketten stap: ik moet erin geloven omdat ik anders mijn doel nooit kan bereiken maar onbewust weet ik dat mijn geloof niet gebaseerd kan zijn op proven technology. Tegelijkertijd is de mens als organisme enorm adaptief en als we ijstijden, vuur, dinosaurussen of de Spaanse griep aankunnen, hoeft informatieoverload geen enorme uitdaging te zijn. Of wel? En bestaat er zoiets als een homo informaticus, als we ons nu bijvoorbeeld vergelijken met die middeleeuwer?

Frits de Vries, docent informatiekunde (UvA) bewerkt deze brandende vragen tot bruikbare informatie:

‘Het Mundaneum mag dan als luchtkasteel zijn geëindigd, het eigentijdse Wikipedia lijkt succesvoller. Niet zozeer qua omvang (de Engelse variant heeft nu vier miljoen lemmata) maar omdat gebruikers er zelf aan bijdragen, de wijze van redigeren en valideren zorgvuldig is, Wikipedia gratis is en de grenzen aan opslag, verwerking en filtering nog lang niet zijn bereikt. Het succes van Wikipedia suggereert dat de “informatie uit de wereld” toch aardig verzameld en onder controle gebracht kan worden, inclusief filteren, beoordelen en verwerken. Er blijven naast Wikipedia natuurlijk heel veel andere informatiebronnen beschikbaar, zoals kranten, tijdschriften, boeken, televisie. Die “informatieoverload” kan door iedereen anders ervaren worden. Gezien de tijd die we met informatiesystemen doorbrengen, kan met gerust hart gezegd worden dat we ten opzichte van de middeleeuwer een “homo informaticus” zijn.
Zolang we zelf ervaren dat de geleverde informatie onbetrouwbaar is en dit door mensen om ons heen bevestigd wordt, hechten we weinig geloof aan het systeem. Nieuwe systemen hebben tijd nodig om te bewijzen dat ze echt onmisbaar zijn en ingeburgerd raken. Hamvraag blijft natuurlijk: wat dragen deze moderne systemen bij aan ons levensgeluk? Zijn wij door deze nieuwe informatiesystemen ook gelukkiger dan de middeleeuwer? Of hebben we meer inzicht gekregen in wat wij doen op aarde? We kunnen in elk geval met veel meer mensen informatie uitwisselen over deze nieuwe brandende kwesties en dat kan tot betere antwoorden leiden, mits we op de juiste wijze verwerken, filteren en beoordelen.’

Voor deze column google ik het Mundaneum, op zich vrij ironisch omdat het Mundaneum feitelijk een van de fundamenten is geweest voor de Google-zoekmachine. Het werd echter nog raarder toen er dit filmpje uit kwam rollen. Google dat de idealen van haar voorloper eert, als ware het Google ook te doen is om wereldvrede. De wereld op zijn kop.
Zo wordt informatie beoordelen best ingewikkeld.

Meer beeld op www.rogierverkade.nl