Het redelijke alternatief

‘Paniek bij de HBO-raad en de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb).’ Dat was een betere titel geweest voor de berichten die donderdag verschenen op en in allerlei media. Nog geen twintig dagen was de langstudeerboete in de onderhandelingen geschrapt of men verlangde alweer terug naar de maatregel waar men twee jaren tegen vocht. Natuurlijk werden de artikelen door beide partijen direct kapot genuanceerd. Maar waar komt die opvatting vandaan? Is het heimwee naar een vol Malieveld?

Ik hoop van niet. De LSVb en de HBO-raad willen ook het liefst dat de door financiële plaatjes gedreven rendementsmaatregel van Halbe Zijlstra verdwijnt. Nog banger zijn ze echter voor het leenstelsel, schuldenstelsel zo je wil. Het is daarom dat ze zich hebben laten verleiden om in de keuzeval te stappen. Ze hebben de langstudeerboete en het leenstelsel als de enige twee opties geaccepteerd en kozen voor de eerste. Dat is an sich niet eens een heel vreemde keus. De langstudeerboete treft een kleine groep studenten en kost die studenten slechts 3.000 euro per jaar, terwijl het leenstelsel iedere student bij voorbaat met een veelvoud van die schuld opzadelt.

De waarheid is echter dat, hoewel bizar genoeg veel partijen dat in de verkiezingsrace wel meenden te moeten verkondigen, het hier geen of-of-situatie betreft. De langstudeerboete werd ingezet als rendementsmaatregel met een financiële prikkel, terwijl het leenstelsel een simpele bezuinigingsoperatie is. Nog steeds niet overtuigd? We reizen vier jaar terug in de tijd. Was er in 2008 een langstudeerboete? Was er in 2008 een leenstelsel? Was het hoger onderwijs er in 2008 rampzalig aan toe? Het antwoord is drie keer hetzelfde: nee.

Dat grote belangenorganisaties zich hebben laten verleiden tot een keuze tussen twee van de vele opties is jammer, maar iedereen maakt fouten en kan deze – zo blijkt – later gewoon kapotnuanceren. Wat belangrijker is, is dat er een overleg op gang komt tussen de belangenbehartigers. De vereniging van universiteiten VSNU, de HBO-Raad, de LSVb en het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) doen er goed aan een avond een restaurant af te huren en het personeel de deur op slot te laten doen met de belofte dat ze pas naar buiten mogen als ze een akkoord hebben bereikt over een andere bekostiging van de kwaliteitsimpuls voor het hoger onderwijs. Dat is immers voor zowel PvdA als VVD de doelstelling van het leenstelsel.

Ik geef de organisaties een grote kans dat ze eruit komen, want ze zijn alle vier tegen een leenstelsel. Het lukte zelfs de vereniging van werkgevers en de vakbond om tezamen tot een compromis te komen over de verhoging van de pensioenen. Dat onderwerp lag veel precairder bij de achterban en bovendien stonden beide belangengroeperingen lijnrecht tegenover elkaar bij aanvang van de onderhandelingen. Dat soort grote stappen hoeven nu niet eens gemaakt te worden door de hogeronderwijsbonden. Zij moeten enkel samen zitten en bezien waar nog een potje te vinden is om het hoger onderwijs naar een hoger plan te tillen. Het vorige kabinet accepteerde de uitkomst van het overleg tussen werkgevers en werknemers en het nieuwe paars moet wel met een erg sterk verhaal komen wil men dit redelijke alternatief weigeren.