Het nieuwe televisiekijken

Vroeger was televisie nog televisie: je kon naar een programma kijken op het moment dat het op tv was, en als je het had gemist, dan had je pech. Televisie was immers live: in de beginjaren van de Amerikaanse tv was het zelfs nog zo dat het moeilijk was om adverteerders te vinden voor programma’s die van tevoren waren opgenomen. Juist vanwege het feit dat het live werd uitgezonden, had televisie als medium een meerwaarde op film, want net als bij de uitvoering van een toneelstuk gaf de spanning en spontaniteit van een live-uitzending een unieke extra dimensie van eerlijkheid en authenticiteit. Nu is het natuurlijk al heel lang zo dat de meeste programma’s niet meer live worden uitgezonden, en sinds de opkomst van de videorecorder in de jaren ’80 werd het ook mogelijk om programma’s op je gemak op te nemen en terug te kijken. Maar in het digitale tijdperk heeft televisiekijken weinig meer met de traditionele beeldbuis te maken.

Als meubelstuk is de televisie uiteraard nog altijd niet uit de woonkamer weg te denken: voor sport, nieuws, en dagelijks licht amusement staat er bij negen van de tien huishoudens een mooie flatscreen tegenover de bank. Maar voor de betere dramaseries hebben kijkers al lang ontdekt dat de voordelen van de dvd-box, downloads, en on-demand kijken aanzienlijk zijn. Toen ik een jaar of vijf geleden een artikel las over The Wire, greep ik niet naar de tv-gids om te kijken wanneer die serie weer zou worden uitgezonden, maar plaatste ik via internet een bestelling voor het eerste seizoen op dvd. En toen ik vervolgens op een loze avond de eerste aflevering nog even dacht te bekijken voor het naar bed gaan, zat ik vier uur later nog steeds aan het scherm gekluisterd, volledig verslaafd. Drie dagen later zat het eerste seizoen erop, en de week erna ploften de volgende twee seizoenen bij me op de mat.

Voordeel van deze methode is natuurlijk niet alleen dat je niet hoeft op te letten wanneer je favoriete serie wordt uitgezonden om ervoor thuis te blijven of je recorder te programmeren, of dat de aflevering niet wordt onderbroken door irritante reclameblokken, maar dat je ook niet de frustratie hoeft te ondergaan van die eindeloze week die je steeds moet wachten voordat het verhaal weer verdergaat. Volgens sommige liefhebbers is die wachttijd helemaal geen straf: in een recente discussie over Breaking Bad betoogde schrijver Jim Pagels dat je jezelf juist te kort doet als je alle afleveringen te snel achter elkaar door bekijkt. Volgens Pagels is het voor dramaseries als Mad Men, The Sopranos en Lost juist van belang dat je tussen de afleveringen door in spanning wordt gehouden, zodat je gedurende een lange periode een band opbouwt met de personages.

Daar kun je weer tegenin brengen dat je jezelf meer in een goede dramaserie kunt verliezen wanneer je ongeremd het verhaal kunt ondergaan. Als ik bij The Wire steeds een week had moeten wachten op de volgende aflevering, weet ik niet of ik erin was geslaagd om de complexe plot en grote veelheid aan personages op een rijtje te houden. Die serie werd dan ook slecht bekeken toen hij op televisie werd uitgezonden, maar is sinds het verschijnen op dvd een ware hit geworden. Uiteindelijk is er natuurlijk geen goede of verkeerde manier om kwaliteitstelevisie tot je te nemen, of je het nu kijkt op tv, op dvd, op je laptop, of op je iPad. Maar juist door die enorme keuzevrijheid is televisie kijken hoe dan ook een heel andere bezigheid geworden.