De omgekeerde wereld: ‘Showgirls’ (1995)

De populaire opinie over bekende films is zowel meedogenloos als onveranderlijk: een film die na verschijning wordt afgedaan als flop, is voor velen daarna moeilijk nog serieus te nemen, terwijl een oscarwinnaar –hoe slecht ook– nog decennia zal kunnen teren op zijn reputatie als prijzenwinnaar. Toch zijn veel films, die om welke reden dan ook als beruchte miskleun te boek staan, ontzettend leuk en zijn er genoeg zogenaamde klassiekers die wel eens een toontje lager mogen zingen. Vandaar de nieuwe maandelijkse rubriek ‘de omgekeerde wereld’, waarin de ene keer een lans wordt gebroken voor bijzondere films met een slechte reputatie, en de andere keer een zogenaamde ‘klassieker’ een kopje kleiner wordt gemaakt. Deze maand: Showgirls, de film die Paul Verhoeven zijn Hollywoodcarrière kostte, en die geheel onterecht de naam heeft een belachelijk slechte film te zijn.

Toen Basic Instinct in 1992 overal ter wereld een enorme hit werd, was Paul Verhoeven een van de grootste regisseurs in Hollywood. Na de Nederlandse filmindustrie midden jaren ’80 de rug te hebben toegekeerd, was hij met de science-fictionfilms RoboCop (1987) en Total Recall (1990) goed doorgebroken in Hollywood. Maar toen zijn erotische thriller in één keer van Sharon Stone een wereldster maakte, werd hij gezien als iemand die meer kon dan alleen genrefilms maken, en lag de filmwereld aan zijn voeten. Met ingehouden adem werd zijn volgende film dan ook opgewacht: een gegarandeerd controversiële blik op de onderbuik van Las Vegas, die van tv-actrice Elizabeth Berkley in haar eerste grote filmrol een diva van het formaat Sharon Stone zou moeten maken.

Al lang voor de première was er veel ophef rondom de film: zo kreeg Verhoeven het bij de studio gedaan dat hij vooraf toestemming kreeg om een film met de zeldzame ‘NC-17′-keuring af te leveren. Dergelijke films zijn in de VS verboden voor minderjarigen, en worden vaak door adverteerders en bioscoopketens gemeden. Daarnaast had hij volledige creatieve vrijheid in alle aspecten van de productie, en had hij een torenhoog budget om de extravagante dansspektakels uit Las Vegas in de studio na te bootsen. Filmstudio MGM/UA hoopte duidelijk te profiteren van alle controverse, en rekende op een internationale filmhit die het succes van Basic Instinct minstens moest evenaren.

Dat viel vies tegen: de critici waren vernietigend in hun oordeel, en het grote publiek liep ook niet warm voor Showgirls. In plaats van Oscarnominaties kreeg de film een recordaantal ‘Razzies’ (onderscheidingen voor slechtste filmprestaties van het jaar), en werd de immer sportieve Verhoeven de eerste regisseur die het zelfs aandurfde om zijn prijs voor Slechtste Regisseur persoonlijk op te komen halen. Om deze redenen wordt Showgirls door weinigen serieus genomen; zelfs de fans van de film waarderen hem meestal vooral als film die ‘zo slecht is dat hij leuk wordt.’

Maar kijk nog eens goed naar de film, en je ontdekt een gitzwarte satire van de entertainmentindustrie, gemaakt door een intelligente cynicus die deze wereld door en door kent. Wie de film afdoet als banaal en plat ziet niet dat de film juist gaat over banaliteit en platheid. Wie struikelt over de erbarmelijke dialogen ziet niet dat hier juist de spot wordt gedreven met het lage niveau van de meeste Hollywoodscripts. En wie zich beklaagt over het feit dat de film, ondanks de overdaad aan vrouwelijk naakt, nergens ‘erotisch’ genoemd kan worden, heeft niet gezien dat Verhoeven juist de objectificatie van vrouwen hier aan de kaak probeert te stellen. Showgirls is dan ook op geen enkele manier die ene misser uit een verder glansrijke carrière: het is een geraffineerd meesterwerk dat zich met gemak kan meten met meer erkende Verhoeven-films als Soldaat van Oranje, Turks Fruit, of Zwartboek.