‘Als het rendement maar stijgt’

Van wie is de uitspraak in de titel van deze blog?

a) Steve McClaren, coach van FC Twente
b) Richard Severin Fuld Jr., voormalig voorzitter van CEO van Lehman Brothers
c) Jan-Kees de Jager, demissionair minister van Financiën
d) Bert van der Zwaan, rector Universiteit Utrecht

Is je antwoord a, b of c? Helaas, misschien zoekt InHolland nog een nieuwe lichting studenten.

Was het d? Dan mag je door naar de volgende ronde waarin je moet invullen waarom je graag aan de Universiteit Utrecht wilt gaan studeren en waarom je voor deze studie hebt gekozen. Vervolgens word je verplicht om een paar dagen mee te lopen op de faculteit en mag je aan een docent duidelijk maken dat je écht héél erg gemotiveerd bent om in de Domstad aan een studieverblijf te beginnen.

Wanneer het aan de Utrechtse rector magnificus Bert van der Zwaan ligt wordt dit binnenkort werkelijkheid en gaat zijn universiteit met een dergelijk toelatingsregime werken. Waarom? De rendementen moeten omhoog. Het is de zoveelste echo van het rendementsdenken in de universitaire wereld. Goed onderwijs lijkt te worden afgemeten aan het percentage van eerstejaars dat zich binnen vier jaar door de bachelor- en masterstudie worstelt. Verrassend is het niet dat de ene na de andere universiteit ingrijpende maatregelen presenteert om de cijfertjes er beter uit te laten zien. Niet alleen is het voor universiteitsbestuuders een belangrijke prestigekwestie, de komende jaren krijgen de ‘excellente’ instellingen bovendien een groter bot vanuit Den Haag toegeworpen.

Afgelopen maandag werd er een nieuw chapiter toegevoegd aan de universitaire rendementswedloop. Eerder introduceerde Erasmus Universiteit al een klassensysteem waarin studenten in hun eerste jaar alle studiepunten moeten behalen om een vervroegd einde aan hun Rotterdamse studie te vermijden. Nu zoekt de Universiteit Utrecht de grenzen van het verbod op selectie aan de poort op door op basis van dit stramien een zwaarwegend advies te geven. Rector Van der Zwaan stelt expliciet te hopen dat de mindere studenten Universiteit Utrecht links laten liggen.

Er is niets mis mee om te streven naar excellente instellingen. Sterker nog, ik kan me de geluksdansjes van de volgende staatssecretaris van hoger onderwijs al inbeelden wanneer het Nederlandse universiteiten lukt om zich omhoog te vechten op de befaamde universiteitsrankingen. Het volgende kabinet moet echter meer dan het vorige beseffen dat er in Nederland geen ruimte is voor 12 universiteiten die allen streven naar excellentie en die allen vergelijkbare maatregelen gaan nemen. De tienduizenden vwo-scholieren die niet met een 7,5 of hoger voor hun eindexamen slagen hebben we immers ook nodig om in de toekomst één van Europa’s grootste kenniseconomieën te blijven. In die gigantische groep zitten wellicht de Einsteins van deze wereld; ook hij kwam de eerste keer immers niet door de selectie aan de poort van Eidgenössische Technische Hochschule in Zürich. Wanneer hij op dat moment niet op een minder hoogaangeschreven universiteit terecht kon, was zijn talent wellicht verspild.

Hopelijk zijn er in hogeronderwijsland nog een aantal politici en bestuurders die inzien dat in deze tijden massaliteit geen vraag, maar een opdracht is. Zij zullen snappen dat elke excellentieslag tegelijkertijd uitsluiting van de massa veroorzaakt. Naast excellentiebudgetten moet vooral worden geïnvesteerd in het waarborgen van kwaliteit voor iedereen die zijn vwo heeft gehaald en in het hoger onderwijs wil investeren in zijn of haar toekomst. Dat worden er de komende jaren gelukkig alleen maar meer.